Wprowadzenie do parowozu Px49
Parowóz Px49, znany również jako typ Sawa, to ciekawy przykład polskiej myśli inżynieryjnej z okresu powojennego. Został opracowany w 1949 roku w zakładach Fablok w Chrzanowie, gdzie stworzono dziesięć egzemplarzy tego wąskotorowego parowozu. Choć pierwotnie projekt był zamówiony przez Jugosławię, ostatecznie wszystkie jednostki trafiły na polskie tory, gdzie zasiliły tabor PKP. W artykule przyjrzymy się historii powstania Px49, jego konstrukcji oraz roli, jaką odegrał w polskim transporcie kolejowym.
Historia powstania Px49
Projekt parowozu Px49 miał swoje korzenie w zamówieniu złożonym przez Jugosławię na eksportową wersję parowozu Px48, który był produkowany dla Polskich Kolei Państwowych. Parowóz ten został dostosowany do rozstawu torów o szerokości 760 mm. Główne różnice względem pierwowzoru obejmowały zastosowanie mniejszego tendra oraz przystosowanie paleniska do spalania niskokalorycznego lignitu lub drewna. Dodatkowo, zaprojektowano nowy typ iskrochronu bębnowego, co miało na celu zwiększenie bezpieczeństwa podczas eksploatacji.
W obliczu zmieniającej się sytuacji politycznej w regionie i pogarszających się relacji między Polską a Jugosławią, umowa na dostawę dwunastu parowozów została zerwana w 1950 roku. Zbudowane już jednostki zostały nabyte przez Ministerstwo Komunikacji w Polsce i przystosowane do krajowych standardów. Ostatecznie, po modyfikacjach, parowozy Px49 otrzymały numery od 1791 do 1800 i zaczęły służyć na torach PKP.
Konstrukcja i charakterystyka techniczna
Parowóz Px49 to wąskotorowy pojazd o układzie osi D, co oznacza, że posiada cztery osie z których jedna jest napędowa. Zastosowano w nim silniki bliźniacze na parę przegrzaną oraz doczepny tender z układem osi 3′. Budka maszynisty otwarta od tyłu zapewniała wygodny dostęp do sterowania lokomotywą. Tender wyposażony był w kontrbudkę, co zwiększało funkcjonalność pojazdu.
Konstrukcja kotła była zaawansowana jak na tamte czasy; posiadał on stojak półpromienisty oraz stalową skrzynię ogniową. Na kotle umieszczono zbieralnik pary z dwiema piasecznicami, co ułatwiało eksploatację maszyny w trudnych warunkach terenowych. Początkowo kocioł był wyposażony w iskrochron bębnowy, ale z czasem został on usunięty na rzecz bardziej praktycznych rozwiązań.
Mechanizmy napędowe i hamulcowe
Napęd parowozu Px49 realizowany był za pomocą mechanizmu parorozdzielczego Heusingera, który zapewniał efektywne przekazywanie mocy z silników do osi napędowej. Mechanizm napędowy działał na zasadzie napędu trzeciej osi, podczas gdy pozostałe osie były wiązane. W kontekście hamulców, parowóz był wyposażony jedynie w hamulec parowy oraz ręczny dźwigniowy umieszczony na tendrze. Warto zauważyć, że Px49 nie posiadał sprężarki ani hamulców pneumatycznych, co mogło wpływać na jego wydajność podczas eksploatacji.
Użytkowanie i znaczenie parowozów Px49
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).