Synagoga Chewra Nosim w Lublinie – historia i znaczenie
Synagoga Chewra Nosim, znana również jako Bractwo Tragarzy Zwłok, to jedna z ważniejszych synagog w Lublinie. Zlokalizowana przy ulicy Lubartowskiej 10, z wejściem przez bramę kamienicy nr 8, jest miejscem o bogatej historii, która sięga końca XIX wieku. Przez wiele lat pełniła rolę głównej synagogi dla lokalnej społeczności żydowskiej, a jej znaczenie wykracza poza ramy religijne, stając się ważnym punktem kulturowym i historycznym w Lublinie.
Historia synagogi Chewra Nosim
Dokładna data budowy synagogi nie jest znana, jednak wiadomo, że istniała już w 1889 roku. Wówczas kamienicę wraz z ulokowaną na piętrze bożnicą nabyli Fajwel Gnadhauz, Izrael Wizeltir oraz Froim Zauerman. Miejsce to początkowo należało do Bractwa Pogrzebowego „Chewra Nosim”, które w świetle rosyjskiego prawa aż do 1906 roku działało nielegalnie. W 1905 roku synagoga została przekazana Gminie Żydowskiej w Lublinie na mocy aktu notarialnego. Choć powody tej decyzji nie są do końca jasne, można przypuszczać, że miała ona związek z kontrolą gminy nad Bractwem Pogrzebowym.
W testamencie spadkobierców zaznaczone zostały warunki dotyczące przyszłości synagogi. Ustalono, że nie może być ona adaptowana do innych celów ani reformowana w zakresie modlitw i nauk religijnych. Właściciele mieli obawy przed wpływem postępowych Żydów, którzy mogli dążyć do przekształcenia miejsca w synagogę reformowaną. Dlatego też komitet synagogalny miał być wybierany tylko spośród osób regularnie uczestniczących w nabożeństwach.
Okres międzywojenny i II wojna światowa
W latach przed II wojną światową synagoga była miejscem spotkań i wykładów talmudycznych, prowadzonych przez znanych nauczycieli. Niestety, czas wojny okazał się katastrofalny dla społeczności żydowskiej w Lublinie. W wyniku działań hitlerowców wnętrze bożnicy zostało poważnie zniszczone, a budynek wykorzystywano jako magazyn i warsztat. Po wojnie udało się przeprowadzić gruntowny remont synagogi, która ponownie stała się miejscem kultu religijnego.
W miarę upływu lat sytuacja uległa zmianie. W 1984 roku z powodu braku minjanu zawieszono odprawianie nabożeństw szabatowych oraz świątecznych. Dopiero w 1987 roku, podczas obchodów 45. rocznicy likwidacji getta lubelskiego, synagoga przeszła kolejny remont i zaczęły odbywać się w niej uroczystości religijne.
Architektura synagogi
Budynek synagogi Chewra Nosim wyróżnia się stylem klasycystycznym i został zaprojektowany na planie prostokąta. Na jego elewacji znajdują się charakterystyczne półokrągłe okna rozdzielone pilastrami. Całość zwieńczona jest gzymsem oraz dachem dwuspadowym. Główna sala modlitewna usytuowana jest na piętrze, natomiast parter budynku zajmują lokale handlowe.
We wnętrzu synagogi uwagę zwraca półokrągła wnęka po aron ha-kodesz na ścianie wschodniej oraz bima umiejscowiona na środku sali modlitewnej. Wokół bimy zgromadzono liczne eksponaty związane z życiem religijnym Żydów, takie jak talit czy świeca hawdalowa. Specjalna galeria zdjęć na ścianie pół
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).